شرۆڤە

تیۆریزه‌ی ئۆنتۆلۆجیای دایكایه‌تی

ئاری عوسمان خەیات

له‌م ڕوانگه‌وه‌، من به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ك (پرۆسێسی زه‌واج)م پێ شتێكی قه‌شمه‌رجاڕانه‌یه‌ و پێویسته‌ گه‌نجی كورد، به‌ كه‌مێك عه‌قڵه‌وه‌ بچێته‌ نێو ئه‌م پرۆسێسه‌ هه‌ڵخه‌ڵه‌تێنه‌ره‌وه‌، ده‌نا پاش نۆ مانگ و نۆ ڕۆژ، نه‌ كچه‌كه‌ ئه‌و یاخییه‌ جوانه‌ی جاران ده‌مێنێته‌وه‌ و نه‌ كوڕه‌كه‌ش ده‌زانێت چۆن له‌و دۆخه‌ خۆی قورتار بكات،

جارێکی تر (ئاکار محه‌مه‌د)

 

نه‌جمه‌دین سادق شێخانی

ئێمه‌ مافی خۆمانه‌ ‌له‌ سه‌ر کاره‌ شیعریه‌کانی ئاکار محه‌مه‌د بدوێین، له‌ سنووری ئه‌ده‌ب و بابه‌تدا جێی ستایشه‌ کاتێك ده‌یالۆگێك له‌ نێو خۆماندا دروست بکه‌ین، له‌ پێناوی ده‌رچوون به‌ ڕێگه‌ چاره‌ی دروست بۆ هه‌ندێك له‌ کێشه‌ شیعریه‌کانمان، ئه‌مه‌ش سنووربه‌زاندن نییه‌ بۆ سه‌ر ئازادی تاك و تایبه‌تمه‌ندیه‌کانی ژیانی شه‌خسی شاعیر.

جەژنانەی منداڵان

 

ئا: عەلی حەمەڕەشید

هەوڵدان و جێبەجێکردنی بەشێک لە ماف و پێداویستییەکانی منداڵ وا لە منداڵ دەکات کە هەست بەبوونی خۆی بکات و چێژ لە چالاکی و یاری و خوێندن وەربگرێت و ڕێگەی پەروەردەیەکی باشیش بگرێت بەهاوکاری خێزان و قوتابخانە.

جودا روانین، جیاواز نووسین

ئاوات حه‌سه‌ن ئه‌مین
له‌ هێنانه‌وه‌ی ئه‌و دوو نموونه‌یه‌ی پێشه‌وه‌، مه‌به‌ستم ڕاڤه‌ كردنی ده‌قه‌ شیعرییه‌كه‌ نییه‌، به‌ قه‌ده‌ر ئه‌وه‌ی مه‌به‌ستمه‌ ڕسته‌ی شیعری هه‌ست پێ بكه‌م، له‌میانه‌ی ده‌قێكدا كه‌ پێم وایه‌ شاعیره‌كه‌ی نه‌خشه‌ی بۆ داناوه‌ كه‌ جودا بنوسێت، هه‌روه‌ها جودا ڕوانین به‌رجه‌سته‌ بكات. له‌ دواجاریشدا ده‌قێك به‌رهه‌م بهێنیت، كه‌ ده‌قی خۆی بێت.

جونبش مقاومەت جامعەی ئەهل حەق ٢

حشمەت خوسرەوی

بەشێگ لە مەردم یارسان ک وەخت خوەێ ساڵەیل فرەیگ لە ژیان خوەیان لە ئردووگای ئەلتاش بردووینە سەر ئاخرەگەی زوورمیان لە وڵاتەیل ئرووپای خسووسەن سکاندیناڤی نیشتە جێ بین. ئی مەردمە تەقریبەن بیست ساڵ لە شوون شکست جونبش لە مەێان سیاسی -نزامی، توێنستن جارێگ ترەگ خوەیان سازماندەهی بکەن.

جیاوازیی رزگاری و ئازادی

فەڕۆخ نێعمەتپوور

 با چەمکی رزگاری بەردەوام لەگەڵ چەمکی ئازادیدا پێناسە بکەین و لەبیرمان بێت کە رزگاری زۆر جار زۆر ئاسان دەتوانێ ببێ بە هۆکارێک یان بیانوویەک بۆ خیانەت لە ئازادی. پرۆژەی رزگاری بە بێ ئازادی پرۆژەیەکی یەکجار پڕ لە کەموکووڕییە و، رەنگە لە ژیانکردن لە دۆخی دووای رزگاری (بە بێ ئازادی) مرۆڤەکان زیاتر لە هێماکانی ژیانێکی ئینسانی بەتاڵ ببنەوە هەتا ئەو کاتەی لە پێش ژیانی بێ رزگاریدا ژیاون!

جیاوازییه‌ ره‌گه‌زییه‌كان له‌ چیرۆكدا

 

ئارام سدیق

رۆلان بارت قسه‌یه‌كی‌ هه‌یه‌ كه‌ ده‌ڵێت: خوێندنه‌وه‌ی‌ هه‌رده‌قێك واته‌ چێژوه‌رگرتن له‌و ده‌قه‌. واته‌ بارت پێی‌ وایه‌ ئه‌گه‌ر ده‌ق بوونی‌ هه‌بێت ئه‌وا پێویسته‌ چێژ به‌ خوێنه‌ره‌كه‌ی‌ ببه‌خشێت، به‌ڵام له‌مڕۆدا و له‌نێو دنیای‌ كوردیدا ده‌یان و سه‌دان ده‌ق هه‌یه‌ كه‌ ناتوانن چێژ به‌ خوێنه‌ر ببه‌خشن، به‌ڵام من ده‌مه‌وێت ئه‌وه‌ بڵێم كه‌ چێژێكی‌ زۆرم له‌م ده‌قه‌ بینی‌ به‌شێوه‌یه‌ك له‌ خولقاندنی‌ ئه‌م تێكسته‌ی‌ لێكه‌وته‌وه‌.

جیهانێکی بەتاڵ لە ‌هیوا

 

عەتا نەهایی

دووبارەی دەکەمەوە، دادگایی رۆمانێکی کراوەیە و هیچ خوێندنەوەیەک، خوێندنەوەی یەکلاکەرەوە نییە. دەشێ ملدانی «ک» بە ‌مەرگ و کوژران، بە ‌تەسلیم بوون نەزانین، چونکا دەسەڵاتی ئەو سیستەمە بەناو دادوەرییە خوازیاری مەرگی ئەو نییە، بەڵکوو خوازیاری مەسخ و لە خۆ نامۆ بوون و دوور کەوتنەوەی ئەو لە ‌مرۆڤایەتییە. 

 

جێگۆڕکێی دال و مەدلول

ئارام سدیق

ئەگەر بە کورتی لەسەر تایبەتمەندی ھایکۆ بدوێین شیعری ھایکۆ، لەو شیعرانەیە، کە لە ١٧ بڕگە پێکھاتووە و بنەمای ناوەڕۆکەکەی سروشتە. ئەو دوو بنەما سەرەکییەیە کە ھایکۆی پێدەناسرێتەوە. ئەم ئەزموونەی موتەڵیب لەگەڵ ئەوەی بنەمای ناوەڕۆکەکەی سروشتە، بەڵام سەد لە سەد (بەتەواوی) پەیڕەوی لە بەکاربردنی ١٧ بڕگەیی نەکردووە، ھەر بۆیە لەمەدا شاعیر کورتی ھێناوە، بەڵام لاموایە دەکرێت فۆرمی ھایکۆی کوردی فۆرمێکی نوێ بێت و ئەوەندە بەو رێسایانەوە خۆی بەند نەکات. 

چاوەڕوانی و کێشەی بێدەنگی

عەلی شێخ عومەر

سەرهەڵگرتنی هەر یەک لەم سێ شاعیرە، بە خودی سەڵاح شوان خۆشیەوە بۆ دەرەوی نیشتیمان، بۆ تاراوگە بە ئارەزوو نەبووە، ناچاری بووە، ڕزگارکردنی ڕۆحی شیعر و دۆزینەوەی خەیاڵ بوو، مانەوەی دەقە لە رەتکردنەوەی واقیعێ نەخوازراو. 

چڕبوونەوەی زمان لە...

حەکیم مەلا ساڵح

 

لەم دەستپێکەدا دوو جۆر کەس دەردەکەون، یەکەمیان ناکەسێکە کە بە گای حۆل و دەبەنگ دەچێت، مل درێژ دەکات بۆ زەلکاو = گەندەڵی و لەسەر ئەوە دەژی. دووەمیان نموونەی کەڵەشێر دەنوێنی، کە نرخی ئەوەی پێ بڕاوە ملی درێژ بکات بۆ بانگدان = جاڕدانی دەست و دەم و دڵپاکی، بەرزکردنەوەی ھاواری ئاشتی و تەبایی و برایەتی. 

چەمکە شیعرییەکان و پەنجەرەیەک بۆ ڕوانین

ناڵە حەسەن

هەروەها شیعر بوونێکی گەردوونی هەیە و شاعیر لە ڕێگەی زمانی شیعرییەوە دەتوانێ قسە لەسەر هەر شتێک بکات و هەر وشەیەک بەکاربهێنێ، هەڵەیەکی گەورە دەکەین گەر وابزانین هەندێک لە وشەکان شیعری نین.

چەمکە شیعرییەکان و پەنجەرەیەک بۆ ڕوانین

ناڵە حەسەن

شیعریش وەک بەرهەمی بیری مرۆڤ، وەک جووڵە و پێکهاتەیەکی ئیستاتیکی، لە ڕێگەی بەرهەمهێنانی جوانی دەبێتە سەرچاوەی ئارامبوونەوە و چێژبەخشین، بۆیە غەریزەی (ئیرۆس) هەمیشە لەنێو شیعر ئامادەیی هەیە.

چەمکە شیعرییەکان و پەنجەرەیەک بۆ ڕوانین (١)

ناڵە حەسەن

کاتێک شاعیرێک نائومێدی دەردەبڕێت ئەوە مانای ئەوەیە ئەو کەسە ئومێد و خەونی گەورەی هەیە، بەڵام لە ئێستادا پێی نەگەیشتوون. واتە لەو چرکەساتەی شیعرەکەی نووسیوە کەسێکی نائومێدە و راستگۆیانەش ئەم نائومیدییەی خۆی دەربڕیوە.

چەمکی شیعرییەت لە...

ئەدیب قادر

"ئەنوەر"بە گوزارەیەکى سادە شاعیرێکى ئاسایى نییە، تازەکەرەوەى دنیابینییە، دنیابینیى شیعریى. یان شیعرى ئەو دنیابینیى نوێى بە ئێمە بەخشیى تاکو واقیعەکەى خۆمان بە شێوەیەکى جیاواز ببینین. ئەو، دیاردەیە، نەک هەر ئەوە، بەڵکو ئەفسانەى حەفتاکانمانە، ئەزموونێکى دووبارەنەبووەوەى ناو ڕەوت و دیمەنى شیعرییمانە.