شرۆڤە

ده‌قی: (پێغه‌مبه‌ر)ی سه‌باح ڕه‌نجده‌ر له‌ نێوان باوه‌ڕ ڕوونی و شیعرییه‌تدا

عه‌بدولڕه‌زاق بیمار

شیعر بینایه‌كی زمانییه‌، به‌ڵام بینا - زمانێكی تایبه‌تییه‌، كه‌وا زمانه‌ له‌ناو زماندا. به‌ڵێ زمان ئه‌ركێكی تایبه‌تی شیعرانه‌ی هه‌یه‌ جیاواز له‌ ئه‌ركی میدیایی، ڕاپۆرتی، ئاراسته‌یی، زاراوه‌یی و ئه‌ركه‌كانی تریش كه‌ (جاكوبسن) بۆ زمانی دیاری كردووه‌.

دەروازەکانی شوێن...

عەلی شێخ عومەر

لە کۆتاییدا ئەوەی ماوەتەوە بیڵێم، لە بەرهەمهێنانی دەقی شیعرییدا، ڕاساندنی چەمکی شوێن، ڕەنگدانەوەی ڕەهەندەکانی شوێنکات، جێکەوتێ دیارو ئاشکران،  گۆشەنیگای شاعیر ئاشکرا دەکەن، شوێن هاندەرە بۆ کردار، خەیاڵ بزوێنە، هەر جوڵەو رفتارێک یەقدانەوەی زیندە خەونێکە، باکراوندی شوێنێکە.

دەروونڕۆشنیی شیعری

سەباح ڕەنجدەر

نووسین ژینگەیەکی جوان و ئارامە بۆ ژیان و ئەشق، ئەشقیش باشترین بارودۆخی مرۆڤە بۆ نووسین. ئەشق سەرچاوەی بوونی دەروونییە. بەملا و ئەولا نایەتەدی، بەڵکو دەبێت شاعیر لەم دۆخی بوونی دەروونییەدا بژێت و بتوێتەوە و خۆی دابڕێژێتەوە و ببێتەوە دڵۆپە و بێتەوە ناو سەرچاوەی خوداناسین و خۆناسین و دەروونڕۆشنییەوە.

دەروونناسی پەروەردە کردن (١)

قادر نیکپوور
کاتێک مرۆڤ بێوازه‌، مەیلی که‌مە،‌ هه‌ست به‌ قورسایه‌کی لەش ده‌کات، ته‌پ و له‌شگران ده‌بێت، پێویستی به‌ چاره‌سه‌ر کردن هه‌یه‌. چونکە توشی‌ نه‌خۆشی دووره‌ په‌رێزی(خه‌مۆکێ) هاتووە. کاتێک مرۆڤ باسی له‌ ئێش وئازاره‌ ده‌روونییه‌کانی کرد هه‌ست به‌ سووک بوونه‌وه‌ ‌ ده‌کات، له‌ دەس بێوازی و بێ مەیلی رزگاری دەبێت. 

دەروونناسی مناڵان (٨)

رەسوڵ سەفەریانی

لە روانگەیێکی دەرونناسیانەوە قۆناخەکانی گرینگی حەرەکاتی جەستەیی وەک گاوەڵکێ و ھەستانە سەرپێ زۆر گرینگن لەبەر ئەوەی ئەو ھەلە بۆ مناڵ دەڕەخسێنێت کە داھێنانی ببێت و رەفتارگەلی دڵخوازی خۆی ئەنجام بدات. ھەر وەک لێکۆڵەر ئێستا ئیتر مناڵەکە دەتوانێت زۆر شت بکات و دەستیوەردان بکات لە شتەکاندا و پاشان بە چاوی خۆی ئاکامەکانیان ببینێت.

دەروونناسیی منالان (٥)

لە سویدییەوە: رەسوڵ سەفەریانی

ئەم جۆرە ئەزمونانە کە بە مەبەستگەلی تایبەت بە بڕێک مەرج و شەرتەوە بەڕێوە دەچێت و دەیانەوێت بزانن کە مناڵ چی هەڵدەبژێرێت و چەندە سەیری شتەکان دەکات، پیشانی داوە کە بڕێک لە نۆرمە ئەخلاقی کۆمەڵایەتییەکان زگماگین و لەگەڵ لەدایکبوونی مرۆڤدایە و نەبەستراونەتەوە بە تەئسیراتی کلتوریەوە.

دەروونناسیی مناڵان (١)

لە سویدییەوە: رەسوڵ سەفەریانی

جیا لە گەرموگوڕی و هوشیاری و چاودێری چاوەڕوانکراو، زمان و چۆنیەتی و چەندایەتی زمان  فاکتورێکی گرینگ و مانادارە لە گەشەی مناڵدا. مێشکی مناڵ مەکینەیێکی فێربوونە، ئەم مەکینە پێویستی بە بڕێک هاندەر و جۆشخەرە، بۆ ئەوەی کاری فێربوون بە شێوەی کاریگەر ئەنجام بدات.

دەروونناسیی مناڵان (١٠)

لە سویدییەوە: رەسوڵ سەفەریانی

ئەوەی لەم تاقیکردنەوەدا بینرا، سەلماندی مناڵ لای وا نییە ھەر شتێکی شاردراوە یان داپۆشرا و نەبیندراو، ئیتر تیادەچێت و وجودی نامێنێت. ئەوان دەزانن شتەکە لە پشت ئەو شتەیە وا بەریگرتوە، یان لە نێو ئەو شتەدایە کە تێیکەوتوە یان تێیچووە.

دەروونناسیی مناڵان (٣)

لە سویدییەوە: رەسول سەفەریانی

مناڵانی تازەلەدایکبوو، دەتوانن ئەو شکڵانەی وا گەورەکان بە دەموچاو دەریدێنن، لاسایی بکەنەوە. ئەمە دەیسەلمێنێت مناڵ بە شێوەی غەریزی هەر لەسەرەتاوە بەئاگان لە جەستەیان. ئەوان هەر خێرا حەزپیشاندەدەن بەرانبەر ئەو حەرەکەتانەی مرۆڤەکانی تر ئەنجامی دەدەن.

دەروونناسیی مناڵان (٦)

لە سویدییەوە: رەسوڵ سەفەریانی

هاوبەشکردنی کەسێکی تر لە حەز و سەرنجەکاندا هەنگاوێکی گرینگی گەشە و پێشکەوتنە. ئەمە نیشانەیێکی ئاشکرایە و پێمان دەڵێت کە مناڵ لە وەزعیەتی دەروونی مرۆڤەکانی تر بە ئاگایە. باسکردن لە حەزەکان و راکێشانی سەرنجەکان بەرەو لای شتەکانی جێگەی حەزمان، جۆرێک لە پەیوەندی سازکردن وئەزموونکردنە لەگەڵ یەکترە. 

دەروونناسیی مناڵان (٧)

لە سویدییەوە: رەسوڵ سەفەریانی

هەر وەک پێشتریش باسمانکرد تەنیا پەرستاری (مراقبت) باش لە لایەن دایبابی (والدین) بایولۆژیکییەوە بەس نییە کە بتوانێت کاریگەر بێت، بەڵکو باشبوونی ژینگەگەلی وەک باخچەی مناڵان و مەدرەسە و ژینگەکانی تریش کە پەیوەندییان بە راهێنانی مناڵەوە هەیە، دەوریان هەیە.

دەروونناسیی مناڵان (٩)

لە سویدییەوە: رەسوڵ سەفەریانی

یەکێکی تر لە نیشانەکانی حافزەی ناروون ئەوەیە ئەو مناڵانەی وا پێشتر لە تاقیکردنەوەی "خۆ کێشان بۆ شت لە تاریکیدا' بەشدارییان کردبوو، بەلایانەوە ناخۆش نەبوو کە لە بەشی دووھەمی ئەو تاقیکردنەوەدا بەشداری بکەن. ئەمە لە حاڵێکدایە نیوەی مناڵانێک کە یەکەم جاریان بوو لە تاقیکردنەوەی 'خۆکیشان بۆ شت لە تاریکیدا' بەشدار بوون، لایان ناخۆشبوو لە ژووری تاریکدا بن و داوایان دەکرد لایان بەرن. 

دەروونناسیی مناڵان ٤

لە سویدییەوە: رەسوڵ سەفەریانی

کاتێک جۆری پەیوەستی و رابتەکە نادڵنیا بێت، ئەوا وردە وردە جۆرێکی تر لە مودێلی دەروونی، واتە ئولگوی دروستکردنی پەیوەندی لە خودی مناڵەکەدا گەشەدەکات. لە ئەدەبیات دا دوو جۆری دەرەکی لە نائەمنی پەیوەستی دیاری کراوە. مناڵی ساوای نێو نائەمنی و دوودڵی خۆی بەدەم چارەنوس و قەدەرەوە دەبینێت.

دەروونناسیی مناڵان بەشی (٢)

لە سویدییەوە: رەسوڵ سەفەریانی

هۆی ئەوەی کە یەکەم ساڵەکانی ژیان زۆر گرینگن ئەوەیە کە لە ئەساس و بنەڕەتدا مێشک مەکینەیێکی فێربوونە. خانەکانی مێشک هەر لە پێش لەدایکبوونیش ئامادەن. ئەم خانانە "سلول" توانایێکی تایبەتیان پێ بەخشراوە یان باشترە بڵێین کە جۆرە شێوازێک لە "کار لەسەر زانیاری" یان تێدا دروستکراوە، ئەمە شتێکە کە لێکۆڵەران توانیویانە بیسەلمێنن.

دەق و خوێندنەوە

عەبدولموتەڵیب عەبدوڵڵا
ئیدەکان پارێزگارى لە بوێرى خود دەکەن و تواناى خود دەسەپێنن. لە پشت ئیدەکان کۆمەڵێک پێدراوى واقیعى ئامادەن، لە پشت شیعرییەت فەزایەکى نەبینراو هەیە، خودى شاعیر لەو دیمەنە رەخنەئامێزەدا هەست بە بۆشایى دەکات.