گۆڕان لە نێوان رق و حەزی مرۆڤدا

گۆڕان لە نێوان رق و حەزی مرۆڤدا
راستییەکی حاشاهەڵنەگرە کە جیهان و شوێنی ژیان هەمیشە لە گۆڕاندایە. گۆڕان، یەکێک لە بنەڕەتیترین پێناسەکانی 'بوون'ە. لە رێگای گۆڕانەوەیە ژیان و مەرگ دێنە ئاراوە و گەشە و شکستیش خۆیان دەنوێنن.
 

ساڵی نوێ، ئاوڕێک لە کات

ساڵی نوێ، ئاوڕێک لە کات
ساڵ، یان زەمان و کات شتێک نییە جگە لە رێکەوتنێک کە ئینسان بۆ ئاسانکردنەوەی بیرەوەرییەکان و دابەشکردنی مێژوو و وەبیرهێنانەوەی رووداوە شیرین و تاڵەکانی ژیان بۆ خۆی داناوە و ژیانی بە چەندین بەشی ورد و درشت دابەشکردووە.

لەسەر ئایدیا، نەک بە ئایدیاوە

لەسەر ئایدیا، نەک بە ئایدیاوە
باختین، فیلسووف و پسپۆری بواری ئەدەبی، کاتی خۆی سەبارەت بە داستایفسکی، رۆماننووسی رووسی نووسی: "ئەو بە ئایدیاوە رۆمان نانووسێ، بەڵکو لە سەر ئایدیا دەنووسێ."١

پێداویستیی ئیسلامی هیومانیستی

پێداویستیی ئیسلامی هیومانیستی
 
مرۆڤگەرایی یان هیومانیسم یەکێک لە کۆنترینی ئەو بیروباوەڕانەیە کە لە تەنیشت بیروباوەڕەکانی تری وەک ئایین و ئایدیۆلۆژیا سیاسییەکاندا رادەوەستێ. بەڵام هیومانیسم تەنیا بەمە رانەوەستاوە، بەڵکو خۆی تێکەڵ بە ئایدیاکانی تریش کردووە و هەر لەم روانگەیەوە بۆ وێنە خاوەنی دەستەواژەی وەک هیومانیسمی مەسیحی و هیومانیسمی غەیرە ئایینین.

وادەی بەهەشت

وادەی بەهەشت
تا هەنووکە خەونی دروستکردنی کۆمەڵگایەکی دادپەروەرانە لە سەرگۆی زەوی وەک خەون ماوەتەوە. نە ئاینە جۆربەجۆرەکان و نە تەواوی ئەو ئایدیۆلۆژە سیاسیانەی (لە چەپ و راست) کە ئەم وەعدەیان دابوو، بە سەرکەوتن نەگەیشتن. مرۆڤ بەردەوام لە گشتیەتی خۆیدا لە ناو بێ عەداڵەتی و شەڕ و ئاژاوەدا دەژی.

دڵەڕاوکێ، نیگەرانی و تەنیایی

دڵەڕاوکێ، نیگەرانی و تەنیایی
هەموو ئینسانێک لە ژیانی ئاسایی رۆژانەی خۆیدا بە توشی بارودۆخێکەوە دەبێت کە دەیباتە حاڵەتێکی تایبەتی دەروونییەوە کە تێیدا هەست بە دڵەڕاوکێ و نیگەرانی و سترێس و خەم دەکات.

هەڵبژاردن بە بێ مێژوو

                                                                                                 هەڵبژاردن بە بێ مێژوو
 
فەلسەفەی بوونگەرایی یان ئیگزیستانسیالیزم، کاتی خۆی پێی لەسەر ئەو داگرت کە مرۆڤ ناتوانێ لە رێگای گەڕانەوە بۆ مێژوو، مانا بۆ ژیانی خۆی  پەیدابکا.

خەم و شادی

خەم و شادی
شادی و خەم کە بەشێک لە هەستەکانی مرۆڤە وەک هەموو هەستەکانی تر دیاردەیەکی دەروونییە و شتێک نییە لە دەروەی کەسەکەوە ببیندرێت. ئەوەی ئێمە دەیبینین تەنیا نیشانەکانی هەستەکەیە و خودی هەستەکە بەتەواوەتی نادیارە و لەدەرووندایە.

گەڕانەوە، بەردەبازی پەڕینەوە!

گەڕانەوە، بەردەبازی پەڕینەوە!

دوو سەدەی کۆتایی سەدەکانی ناوەڕاست، ئەورووپا دۆخێکی دژواری تێدەپەڕاند. دۆخێک کە تێیدا بۆ وێنە بە توش نەخۆشیی تاعونەوە بوو، شەڕی زۆر بەرۆکی دەگرت و هەروەها کلیسا و قەشەکان لەوپەڕی دەسەڵاتی خۆیاندا بوون. بەڵام هەر لەو کاتەدا، بەرەبەرە پێی نایە قۆناغێکی ترەوە کە لە مێژوودا بە رێنسانس ناوبانگی دەرکرد.

شێوازێکی کۆن بۆ کەمکردنەوەی شەڕ

 شێوازێکی کۆن بۆ کەمکردنەوەی شەڕ

هیومانیسم یان ئینسانگەرایی وەک شێوازێکی رووانین بۆ دونیا و ژیان و مرۆڤ، فۆڕمی جۆربەجۆری هەیە. یان باشتر بڵێین هیومانسیم لە هەر سەردەمێکدا بە گوێرەی دۆخ، شێوازی تایبەت بە خۆی دەگرێ. بۆ وێنە لێکۆڵەرەوەکان باس لە هیومانیسمی یۆنانی کۆن، هیومانیسمی مەسیحی و هیومانیسمی سەردەمی رێنسانس دەکەن.
 

نەمانی باوەڕ بە جەهەننەم

نەمانی باوەڕ بە جەهەننەم
ماوەیەک لەوە پێش، هەواڵنێرەکان هەواڵێکیان بڵاوکردەوە لەبابەت ئەوەیکە 'پاپ' رێبەری مەسیحییە کاتۆلیکەکان رایگەیاندووە کە کلیسا لەمەبەدووا چیتر باوەڕی بە 'جەهەننەم' نەماوە.

کۆمەڵگا و گەشەی راستەقینە

کۆمەڵگا و گەشەی راستەقینە
 
کۆمەڵگاکان و وڵاتان وەک هەموو بوارەکانی تری ژیانی مرۆڤ بەردەوام لە گەشەدان و ئاڵوگۆر و گۆڕانکاری بە خۆیانەوە دەبینن، بەڵام بۆ ئەوەی ئەم گەشە و گٶڕانە  بتوانێت جێگر و بەردەوام و خۆڕاگر بڕواتە پێش، پێویستە لەسەر ئاستێکی زانستی و بە چاودێری هەمەلایەنەی پسپۆڕان بێت.

خۆویستی و ئایین

خۆویستی و ئایین
یەکێک لەو فاکتۆرانەی بە وتەی 'هیوم' فیلسوفی سکۆتلەندی، دەتوانێ کۆمەڵگا بخاتە بەر هەڕەشەوە، 'خۆویستی' یە، واتە  .(egoisme) خۆویستی دەبێتە هۆی ئەوەی مرۆڤ یان کۆمەڵێک کەس تەنیا خۆیان لافەڕز بێت و هەرچی هەیە تەنیا بە خۆیان رەوا ببینن. لەم تیۆرەدا 'ئەوانی تر' رەچاوناکرێن و گەر هەیشن تەنیا بۆ کەڵک لێوەرگرتنن.

سێڵفی، لە دونیای ئەدەبییاتدا

سێڵفی، لە دونیای ئەدەبییاتدا
لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی وەک فەیسبووک و تویتر و... رۆژانە بە دانانی وێنە لە خۆمان و لە کەسە نزیکەکانمان و بە دابەشکردنی بیرو ڕا و هەست و نەستمان لەگەڵ خەڵکی، زیاتر لە جاران (هەڵبەت رەنگە هەر بۆ بەراوردکردنیش نەبێ)، ژیانی پریڤات و خۆیی دەخەینە بەر دیدەی ئەوانی تر. رەنگە ئەمە لە سەرەتادا بۆمان ئاسان نەبووبێ، بەڵام لۆژیک و مەنتقی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و ئەوەیکە زۆرینە خەریکی ئەم شتەن، بەرەبەرە متمانەی پێ بەخشیوین و ئیتر بێ ترس و لەرز ئامادەین بەشێک لە لایەنە دەروونییەکانی ژیانی خۆمان بخەینە روو.
 

کلتور و تەکنۆلۆژیا

کلتور و تەکنۆلۆژیا
هەموو کردار و رەفتار و تەنانەت حەزەکانی ئینسانەکانی یەک کۆمەڵگا دەچێتە خانەی کلتور و فەرهەنگەوە. ئایا کلتور چییە؟ بۆ وەڵامی ئەم پرسیارە دەتوانین بڵێین کلتور هەموو شتێکی ئینسانە. لە شێوازی قسەکردن و خواردن و خەوتن و بەکارهێنانی ئامرازەکانی و کەرەسەکانی رۆژانە، هەمووی ئەمانە پێکەوە کلتورێک پێک دێنن کە لە کۆمەڵگایەکەوە تا ئەویتر جیاوازن.