شرۆڤە

رۆمان چییە (١٠)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

سکانسی دەستپێک داڵانی هاتنەژوورەوە و سەرەکیی تێکستە و، هەم نووسەرەکان و هەم لێکۆڵەرەکان سەرقاڵی ئەوەن چلۆن رۆماننووسان لە رستە یاخود پەرەگرافی یەکەمدا جیهانی رۆمانەکەی خۆیانمان بەڕوودا دەکەنەوە. سەرەتای رۆمان بێگومان لە پێوەندێکی نەپساوەدایە لەگەڵ کۆتاییەکەی؛ زۆر نموونە هەن پیشانیدەدەن چلۆن پلۆت و دنەدەرەکان لەسەرەتاوە تا کۆتایی دەگۆڕدرێن.

رۆمان چییە (٩)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەلەم

 ئەگەر باوەڕمان بەوە هەبێ کە رۆمان بەشێوەی سەرەکی فۆڕمی ژیانی رۆژانەیە و، ژنان بەگشتی وەک پیاوان خاوەن هەمان دەرفەت نەبوون بۆ خوێندن و سەفەر، وەک وۆڵف لە 'ژووری جودا'دا دەنووسێ رۆمان "تەنیا راهێنانێکی ئەدەبییە ژن لە سەرەتای سەدەی نۆزدەوە دەبێتە خاوەنی، راهێنانێک بۆ رووانین لە کەسایەتییەکان و ئەنالیزەکردنی هەستەکان. هەستیاریی ژن بە درێژایی سەدان ساڵ لە ژووری دانیشتنی رۆژانەوە راهێنانی پێکراوە."٢٨

رۆمان چییە (٨)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

رابردوو بابەتی گەلێک رۆمانە. ئەو زەمەنەی دەڕوات، بریتییە لەو مەتریاڵەی رۆمانەکەی پێ چێدەکرێ. هەندێک نووسەری وەک 'پرۆست'، 'وۆڵف' یاخود 'توماس مان' خودی زەمەن و ئەو زەمەنەیشی وا دەڕوات دەکەن بە بابەت. 'فانووس'ی (١٩٢٧) 'ڤیرجینیا وۆڵف' خاوەن زەمەنی خۆیەتی کە تێیدا خانووە هاوینییەکە دەبێتە گوتەبێژی زەمەن و دەبێتە شاهیدی گۆڕانە ئازاراوییەکان لەو ساڵانەیدا وا تێپەڕیون و دووامرۆڤەکانی تێیدا ژیابوون.

رۆمان چییە (٧)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

روانگەی هیگلی فیلسووف لەسەر رۆمان وەک حیماسەی مودێڕنی بۆرژوازییە کە رێنیشاندەری میتۆدی لوکاچە. بۆ هیگل رۆمان بریتییە لە بەرهەمێکی حیماسی دەوڵەمەند بە کەسایەتی و بە دۆخی زۆر، وە ئەوەی جێی بەتاڵە ئەو دۆخە گشتی و شیعرییەیە وا لە سەردەمی کۆندا هەبوون و حیماسەیان لەسەر چێدەکرا. بە گوێرەی هیگل رۆمان لە مانای مودێڕنی کەلیمەدا جیهانێکە لە فۆرمی پەخشاندا خوڵقێندراوە.

رۆمان چییە(٦)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەلەم

سەدەی هەژدە سەدەی گەشەی رۆمانی مودێڕنی ئۆرووپاییە، بەڵام سەدەی نۆزدە لە مێژووی رۆماندا بێ وێنەیە لەبەر ئەوەی بۆ یەکەم جارە لەناو خوێنەراندا وەک ژانرێکی پێشڕەو خۆی سەقامگیردەکا و دەبێ بە جۆرێک لە میدیای جەماوەری و هاوکاتیش دووا سەردەمە کە لەلایەن میدیاکانی ترەوە، وەک میدیای رادیۆ، فیلم، تەلەفزیۆن و یاخود میدیای ئلکترۆنییەوە، ناکەوێتە بەر چالنجەوە.

رۆمان چییە (٥)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

لەم بەرهەمەدا ئەو رووانینی فەرمی سەبارەت بەوەی ئێمە بۆ یەکەم جار لە سەدەی هەژدەدایە وەک فۆرم رووبەرووی رۆمان دەبینەوە دەخاتە کێشەوە؛ واتە ئەو روانگەیەی وا رۆمان دەبەستێتەوە بە سەرهەڵدانی بۆرژوازی لە ئۆرووپا و بەتایبەت لە ئینگلیزدا. ئەو دەیەوێ ئەوە بسەلمێنێ کە بەپێچەوانەی روانگەی ئینگلیزیانەی یان وات، رۆمان خاوەن سەرەتایەکی کۆنتر و جیهانیترە.

رۆمان چییە (٤)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

بەگوێرەی وات، ریچاردسۆن و دیفو وەک یەکەمین نووسەرەکان نەقشەی (پلۆت) بەرهەمەکانی خۆیان لە میتۆلۆژیا، مێژوو یاخود ئەدەبی زووترەوە نەدەهێنا. ئەو باس لەوە دەکا رۆمانی ئینگلیزیی سەدەی هەژدەیە دەربڕی سەرەتای سەرهەڵدانی ئەم ژانرەیە و دەبێ بە ئامانجێکی واقعی و دوواتر لە سەدەی هەژدەدا زیاتر پەرەدەستێنێ.

رۆمان چییە (٣)

لە نۆرویژییەوە: سایتی قەڵەم

زۆر جار وادێتە بەرچاو روونکردنەوەی ئەوەی رۆمان چی نیە لەوەی رۆمان چییە ئاسانترە. رۆمان بیۆگرافی نیە، نووسینەوەی مێژوو نیە، نامە نیە، بەڵام هاوکات رۆمان ژانرێکە دەتوانێ هەموو ئەم ژانرانەی تر لەخۆی بگرێ؛ یەکێک لە تایبەتمەنییەکانی ئەم "قەوارە بێ شکڵە" ئەوەیە خاوەن سکێکی گەورەی بەردەوام لەگەورەبووندایە.

خوێندنەوەی چالاک خوێنەری چالاک...

 

شاهۆ حەسەنپوور

لە خوێندنەوەی چالاکدا خوێنەر ئاگای لە تێم و ئامانجەکانی نووسەر هەیە و دەتوانێ کرۆکی بۆچوون و پەیامەکانی دەق لای خۆی گەڵاڵە بکات. دەکرێ ئەوەش زیاد بکەین کە خوێنەری چالاک خوێنەرێک نیە کە بە سەر بەسەرهات و نێوەرۆکەکان دا تێپەڕێ، بەڵکوو ئەم خوێنەرە زۆرتر هەوڵی رۆچوونە خوار دەدات.