شرۆڤە

هیومانیسم و ژینڕوانگە دونیاییەکانی تر (٩)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

میتۆدەکان ئەمانەن: سەیری هەموو بەشەکانی بابەتەکە دەکەین، هەوڵدەدەین هەموو فاکتەکان کۆبکەینەوە، بە پێداگرتن لەسەر بۆچوونی خۆمان لەگەڵ ئەو خەڵکانە قسەدەکەین وا رایان پێچەوانەی رای ئێمەیەو، لە کۆتایشدا ئەو فەڕز و بۆچوونانە دووردەخەینەوە وا پێمان وایە لەگەڵ بابەتەکە نایەنەوە. ئەمە ئەو میتۆدەیە وا زانست بەکاری دەبا و بینای خۆی لەسەر بونیات ناوە.

هیومانیسم و ژینڕوانگە دونیاییەکانی تر (٨)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

ئەقڵگەرایی فەلسەفی پێش لەهەر شتێک رەوتێکی فەلسەفییە بۆ ناسین. واتە بە شوێن زانستێکەوەیە لەسەر ئەوەی چلۆن مرۆڤ دەتوانێ راستییەکان بدۆزێتەوە. ئەقڵگەرایی فەلسەفی باس لەوە دەکا ئەقڵ سەرچاوەی ناسینی راستییە. ئەوان دەڵێن بە یارمەتی بیر ـ وە تەنیا بەم هۆی بیرەوە ـ مرۆڤ دەتوانێ راستییەکان بدۆزیتەوە.

هیومانیسم و ژینروانگە دونیاییەکانی تر (٧)

لە نۆرێژییەوە: سایتی قەڵەم
هاوشێوەبوونی هەندێ وشە و دەستەواژە لە زمانی ئیستا و ئەو کاتدا بەمانای وەک یەکبوونی تەواویان نیە. بە هیچ جۆرێک ئێمە ناتوانین بە تەواوی لەوە دڵنیا بین باوەڕی یۆنانییەکانی ئەو سەردەمە چۆن بووە. بەڵام لەوە دڵنیاین کە بە شوێن چێکردنی ماناوە بوون و دەیانویست پرینسیپە ئەخلاقییەکان گەشەپێبدەن و مرۆڤ لە سەنتەردا دابنێن نەک خواکان.

هیومانیسم و ژین ـ روانگە دونیاییەکانی تر (٦)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

ئەو لۆژیکەی لە ئەخلاقی کۆنفۆسیوسی دا هەیە، ئێمە بیری ئوتیلیتاریسم (فایدەگەرایی) و 'ئەخلاقی ئاکام' واتە 'ئاکامگەرایی' دەخاتەوە کە سەدان ساڵ دوواتر لە رۆژئاوا سەریانهەڵدا. نۆرمێکی گرینگ بریتی بوو لە رەچاوکردنی 'رێگای زێڕینی میانەڕەوی' بە مەبەستی لەگەڵ یەکترسازان و هاوئاهەنگی. کەسی زیرەک دەبێ لە چەندین لاوە سەیری بابەت بکا کە ئەمە تا رادەیەک لە ئێتکی ئەرەستوی یۆنانی دەکا.

هیومانیسم و ژینڕوانگە دونیاییەکانی تر (٥)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

گەشەی ئایدیای 'تاک' خاوەن مێژوویەکی دوورودرێژە کە دەتوانین بڵێین لە 'پرۆتاگوراس'ەوە (پێنج سەدە پیش زایین)، دەستپێدەکا، تا دەگاتە سەردەمی رێنسان، شۆرشی فەڕەنسە و ئەوسا راگەیەندراوی مافی مرۆڤ لە لایەن رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە لە ساڵی ١٩٤٨دا. پرۆتاگوراس دەیگوت "مرۆڤ پێوەری هەموو شتێکە".

هیومانیسم و ژین ـ روانگە دونیاییەکانی تر (٤)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم
توماس جفرسن دەنووسێ: "تەنانەت پرسیار لە هەبوونی خودایش بکەن، چونکە گەر خودایەک هەبێ، ئەوا زیاتر بایەخ بە باوەڕی ئەقڵانی ئێمە دەدا تا باوەڕێک لە رێگای ترس و خۆفەوە." زۆربەی دەیستەکان بە تایبەت لە ئۆرووپا بەم هۆیەوە وەک کافر لەقەڵەمدران و، لە لایەن کلیساوە بە هۆی بیروباوەڕەکانیانەوە، درانە بەر ئەزیەت و ئازار.

هیومانیسم و ژین ـ روانگە دونیاییەکانی تر (٣)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەلەم

وەک میتولۆژیای پرۆمیتۆس پێمان دەڵێ شۆڕش لە دژی دەسەلاتی خودا ئێمە دەجوڵێنێ، وەک ئەوەی نیچەیش ئێمەی لە سەر ئاگادار دەکاتەوە ئەویە کە داخۆ دەتوانین ئەو دەسەڵاتە وا وەرمانگرتووەتەوە بە شێوازێکی باش بەکاری بێنین؟ ئەمە ئەو باسە گرینگەیە گەلێک کەس لایان وایە ناوکی ئەو کیشەیەیە وا مرۆڤ لە ژینڕوانگە دونیاییەکاندا لەگەڵیا بەردەوام رووبەڕوویە.

هیومانیسم و ژین ـ روانگە دونیاییەکانی تر (٢)

 

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم
بڕوا بە رۆشنگەری، ئەقڵ و توانای مرۆڤ بۆ چێکردنی دونیایەکی باشتر ئەو چەمکە سەرەکییانەن کە زۆرتر تایبەتی ژینڕوانگە دونیاییەکانن. حەقی مرۆڤ بۆ ئەوەی رۆڵی سەرەکی هەبێت و، بۆ ئەوەی بتوانێ شوێنێک لە سەر زەوی بۆ خۆی پەیدا بکا، تایبەتی هەموو ژینڕوانگە دونیاییەکانە. بەم شێوەیە ئوستورەی پرۆمیتۆس بە باشترین شێوە دەتوانێ سیمولی هیومانیسم، واتە مرۆڤگەرایی بێت.

هیومانیسم و ژین ـ روانگە دونیاییەکانی تر (١)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

تایبەتمەندییەکانی ژینڕوانگە دونیاییەکان چین؟ داخۆ شتی هاوبەشیان لەگەڵ ئایینەکاندا هەیە؟ یاخود لە بەرامبەر ئەواندا قەراردەگرن؟ ژینڕوانگەکان داخۆ هیچ پێوەندییەکیان لەگەڵ فەلسەفەدا هەیە؟ ژینڕوانگە، وەها کە من ئەم دەستەواژەیە بەکاردێنم، دەتوانێ هەم دونیایی بێت و هەم ئایینی. ئەوەی لە کەمترین حاڵەتدا هاوبەشە لە ناو هەموو ژینڕوانگەکاندا، سێ تایبەتمەندین: هەڵگری ناسینی مرۆڤن سەبارەت بە دونیا، ناسینی مرۆڤ سەبارەت بە خۆی و، هەروەها هەڵگری ئەخلاقن.