شرۆڤە

هیومانیسم و ژینڕوانگە دونیاییەکانی تر (١٤)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

 لەم بەرهەمەدا ئێمە لەگەڵ بەڵگەهێنانەوەیەکی کلاسیکی بۆ بیری ئازاد رووبەڕوودەبین، ئەوەیکە هەر مرۆڤێک خاوەن مافی بیرکردنەوە و باوەڕە سەبارەت بەو شتەی حەزی لێیە. هەر مرۆڤێک بیروباوەڕی خۆی هەیە و، بۆیە مافی ئەوەی هەیە بە شێوەی جیاواز لەوانی تر بیروباوەڕی خۆی هەبێ. نە فشاری زۆرینە، نە دەسەڵاتی سەرەڕۆ و نە هیچ چەشنە دەوڵەتێک ئیزنی ئەوەی نیە کۆنتڕۆڵی بڕوای مرۆڤ بکات.

هیومانیسم و ژینڕوانگە دونیاییەکانی تر (١٥)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

ئەزمونی ئەمریکی و فەڕەنسی گرینگن بۆ ئەو وڵاتانەی وا ژینڕوانگەی جۆراوجۆریان تێدایە و هاوکات دەیانەوێ دەوڵەتی مودێڕن دروستبکەن، کە ئەمە بە کردەوە هەموو وڵاتانی جیهان دەگرێتەوە. بەتایبەت ژینڕوانگە ناباوەڕمەندەکان لە بارودۆخێکی دژواردان ئەگەر دەوڵەت ژینڕوانگەیەکی تایبەت بە فەرمی رابگەیەنێ.

هیومانیسم و ژینڕوانگە دونیاییەکانی تر (١٦)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

هەموو ئایدیا ئایینی، سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان لە رووی وێنەی خۆمانەوە چێکراون. هیچ چەشنە ئایین و سیستمێکی ئابووری و سیاسی ناتوانێ بڵێ نوێنەرایەتی حەقیقەتی موتڵەق دەکا. خەونەکانی مرۆڤ لەگەڵ سەردەمەکاندا گۆڕانیان بەسەردادێت. هیچ ئایین و هیچ رەگەزێک مافی ئەوەی نیە بەزۆر ئایدیاکانی خۆی و ئەو سیستمەی باوەڕی پێی هەیە بە سەر خەڵکی تردا بسەپێنێ.

هیومانیسم و ژینڕوانگە دونیاییەکانی تر (١٧)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

ژینڕوانگەی سیاسیی نۆروێژی لە سەردەمی مودێڕندا بەشێوەی سەرەکی لە لایەن دەوڵەتەکانی پارتی کرێکارانەوە چێکراوە. تایبەتمەندییەکی ئەم سیاسەتە ئەوەیە کە لە فۆڕمی یارمەتیی ئابووری و دابینکردنی ماف، هەندێ تەرتیباتی لە چەشنی قەرەبووکردنەوە بە ژینڕوانگەی کەمایەتییەکان بەخشیوە. ئەمە بووەتە هۆی ژیانی ئاسانتری ئەو ژینڕوانگە ئایینی و دونیاییانەی وا لە دەرەوەی کلیسای دەوڵەتیدا هەن.

هیومانیسم و ژینڕوانگە دونیاییەکانی تر (١٨)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

رێکخراوی ئەخلاقی مرۆیی، رێکخەری بزووتنەوەی سازماندراوی هیومانیستی لە نۆروێژە. ئەمڕۆکە ئەم رێکخراوەیە پێگەیەکی باشی جیهانی هەیە و خاوەنی شەست و سێ هەزار ئەندامە و گەورەترین کۆمەڵی ژینڕوانگەیی لە دەرەوەی کلیسای نۆروێژی پێکدێنێ. سێ هۆکاری گرینگ هەن کە دەبنە هۆی پێشکەوتنی ئەم رێکخراوەیە.

هیومانیسم و ژینڕوانگە دونیاییەکانی تر (١٩)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

رەخنە لە بەڵگەی دووهەم: ئێمە بە شێوەی لۆژیکی کەڵک لە ئەزموونەکانمان وەردەگرین بۆ روونکردنەوەی ئەو شتانەی لە دەرەوەی ئەو دیاردانەن وا ناتوانرێ بە شێوەی لۆژیکی روون بکرێنەوە. ئێمە لەوە دڵنیا نین کە ژیان و دونیا بە شێوەیکی سەرەکی خۆیان لە هۆ و هۆکاردا دەبیننەوە. وە ئەگەریش وەهایە بێگومان ئەمە لۆژیکی نیە بڵێین هەموو شتێ لەو کاتەوە دەستی پێکرد وا خودایەک جیهانی چێکرد.

هیومانیسم و ژینڕوانگە دونیاییەکانی تر (٢٠)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

ئاتەئیستەکان و ئەگنۆستیکەکان دەڵێن بە پێی لۆژیک ئەمە بە هیچ جۆرێک ناتوانێ بەڵگە بێت. مرۆڤ پێویستی بە هومێدە، بەڵام ئەم دەلیلە کە دلیلێکی پراگماتیستیە بۆ باوەڕ بە خودا، خۆی لە خۆیدا بە هیچ جۆرێک ناتوانێ سەلمێنەری بوونی خودا بێت. ئەم شێوازە لە نزیکبوونەوە بە هەبوونی خودا دەتوانێ ئاماژە بێت بە دڵەڕاوکێ و بێهومێدی لە مرۆڤدا.

هیومانیسم و ژینڕوانگە دونیاییەکانی تر (٢١)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

هیومانیسم باوەڕی بە تیۆری داروین هەیە سەبارەت بەوەی مرۆڤ ئاکامی گەشەی سرووشتە. مرۆڤ بەشێک لە سرووشتە و، بۆیە نە لە دەرەوەی سرووشتە و نە بەسەریەوە راوەستاوە. هیومانیسم هەروەها باوەڕی بەوەیە کە وشیاریی مرۆڤ گرێدراوە بە جەستەو بە تواناکانی مێشکیەوە. کەسایەتی و جەستە پێکەوە گشتییەتێکی لێکدانەبڕاو (مونیست) پێکدێنن.

هیومانیسم و ژینڕوانگە دونیاییەکانی تر (٢٢)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

لە بەرنامەکاندا مۆسیقا، گۆرانی، شیعر و گوتارخوێندنەوە پێشکەش دەکرێ. گوتار و تا رادەیەک هەڵبژاردنی شیعر، چوارچێوەی ناوەڕۆکی رێوڕەسمەکە دیاری دەکەن. لێرەدا رێزێکی زۆر لە کەسایەتی منداڵ و بایەخی مرۆڤ دەگیردرێ و، هەروەها رێزی ئەو هومێدە گەورەیەی کە بە هۆی هەبوونی منداڵەوە چاوەڕوانیان دەکا.

هیومانیسم و ژینڕوانگە دونیاییەکانی تر (٢٣)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەلەم

جگە لەبەشەیتانیکردن و بەگرووپکردنی مرۆڤەکان، فۆڕمێکی تری بەنائینسانیکردن بریتییە لە بەشتکردن. مەبەستی من لەمە ئەوەیە کاتی لەبەشتکردن، لە مرۆڤ وەک سوبیەکتی (کەس) خاوەن کردار ناڕووانین، بەڵکو وەک شت هەڵسوکەوتی لەگەڵ دەکەین کە ئەمەیش بە مانای ئەوەیە دەبێتە بابەتی کردار یاخود هێزی کەسێکی تر. لەوەها حاڵەتێکدا کەسەکە ئیتر دەرفەتی ئەوەی لێدەسێندرێ لەسەر چارەنووسی خۆی بڕیاربدات.

هیومانیسم و ژینڕوانگە دونیاییەکانی تر (٢٤)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

گاندی ئایینیی خۆی لە تێکەڵکردنی هیندویسم و پانتەئیسمەوە هێنا هاوکات لەگەڵ رێزێکی قووڵ کە بۆ ژینڕوانگەی ئەخلاقییەکانی تر بۆ وێنە ئەخلاقی ئاتەئیستی هەیبوو. بڕوا بەوەی هەموو زیندەوەرەکان، بە گوێرەی پرینسیپێکی گەورەتر، پێکەوە گرێدراون ئەوی بەوە گەیاند هەموو ژیانەکان پیرۆزبکات و لایەنگری لە ئەخلاقێکی سیاسی بکات کە هەمیشە کەڵک لە ئامرازە ئاشتیخوازەکان وەردەگرێ بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی.

هیومانیسم و ژینڕوانگە دونیاییەکانی تر (٢٥)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

بۆ ژینڕوانگەی هیومانیستی رووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئایینەکان پڕبووە لەفێربوون. زۆر هۆکار ژینڕوانگەی هیومانیستی دنەداوە بۆ ئەوەی لە پرۆژەی دیالۆگ لەگەڵ ئەوانی تردا بەشداری بکا: هۆکارێک دەتوانێ درووستکردنی رێز و تێگەیشتنی دوولایەنە بێت لە نێوان باوەڕداران و باوەڕنەداران بە خودا. کاتێک هیومانیسم باوەڕی بە وەها شتێک هەیە، گرینگیشە بە کردەوە بەڕێوەی ببات.

هیومانیسم و ژینڕوانگە دونیاییەکانی تر (٥)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

گەشەی ئایدیای 'تاک' خاوەن مێژوویەکی دوورودرێژە کە دەتوانین بڵێین لە 'پرۆتاگوراس'ەوە (پێنج سەدە پیش زایین)، دەستپێدەکا، تا دەگاتە سەردەمی رێنسان، شۆرشی فەڕەنسە و ئەوسا راگەیەندراوی مافی مرۆڤ لە لایەن رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە لە ساڵی ١٩٤٨دا. پرۆتاگوراس دەیگوت "مرۆڤ پێوەری هەموو شتێکە".

هیومانیسم و ژینڕوانگە دونیاییەکانی تر (٨)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

ئەقڵگەرایی فەلسەفی پێش لەهەر شتێک رەوتێکی فەلسەفییە بۆ ناسین. واتە بە شوێن زانستێکەوەیە لەسەر ئەوەی چلۆن مرۆڤ دەتوانێ راستییەکان بدۆزێتەوە. ئەقڵگەرایی فەلسەفی باس لەوە دەکا ئەقڵ سەرچاوەی ناسینی راستییە. ئەوان دەڵێن بە یارمەتی بیر ـ وە تەنیا بەم هۆی بیرەوە ـ مرۆڤ دەتوانێ راستییەکان بدۆزیتەوە.

هیومانیسم و ژینڕوانگە دونیاییەکانی تر (٩)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

میتۆدەکان ئەمانەن: سەیری هەموو بەشەکانی بابەتەکە دەکەین، هەوڵدەدەین هەموو فاکتەکان کۆبکەینەوە، بە پێداگرتن لەسەر بۆچوونی خۆمان لەگەڵ ئەو خەڵکانە قسەدەکەین وا رایان پێچەوانەی رای ئێمەیەو، لە کۆتایشدا ئەو فەڕز و بۆچوونانە دووردەخەینەوە وا پێمان وایە لەگەڵ بابەتەکە نایەنەوە. ئەمە ئەو میتۆدەیە وا زانست بەکاری دەبا و بینای خۆی لەسەر بونیات ناوە.