شرۆڤە

رۆمان چییە (٣٢)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

ژانرەکان پێکهاتەی بگۆڕ و نەرم و نیانن و، من وەک خۆم وەک چوارچێوە تەسکەکان لێیان ناڕوانم. بەپێچەوانەوە، ئامرازگەلێکی بەسوودن بۆ بیرەکان. هەروەها لام وانیە رۆمان لە پاشەکشەدا بێت، بەڵکو رێک بەپێچەوانەوەیە. ئەوەی چاوپێکەوتنەکەی کناوسگۆرد پێمان دەڵێ ئەوەیە رۆمان وەک جاران زیندوو و پڕجووڵەیە.

رۆمان چییە (٣٣)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەلەم

ئەمڕۆکە بەزەحمەت لەسەر ریالیزمی جادوویی قسەدەکرێ، تەنانەت نووسەرانی ئامریکای لاتینیش نایانەوێ بەم ناوەوە بناسرێن. بەم شێوەیە دەبینین کە چلۆن پێشکەوتن لە شکڵی شەپۆلەکاندا روودەدات: دوێنێ ریالیزمی جادوویی، ئەمڕۆ تاسەی واقع کردن. داخۆ رەونەقی بیوگرافی کە لە ئەدەبی رۆمانی ئەمڕۆکەدا دەیبینین سبەی وەک ریالیزمی جادوویی کۆن نابێ؟

رۆمان چییە (٣٤)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

 بەردەوام رۆمانەکان تێکەڵێکن لە نووسینی مێژوو و "رەوتی ژیانی" تاکەکەسی، شوێنێک کە تێیدا توێژە جۆراوجۆرەکانی سەبک لەپاڵ یەکتردا رێدەکەن. بۆیە گۆڕانەکان بەرچاوترن کاتێک لایەنی مەتریالیی رۆمان دەگرنەوە، ئەو شتەیکە من بۆ ئاسانکاری ناوی لێدەنێم رۆمان وەک کتێب.

رۆمان چییە (٣٥)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

تایبەتمەندییەکی رۆمان کە بێگومان بەدەگمەن لە مانا وشەییەکانی ئەم ژانرەدا باسی لێدەکرێ ئەوەیە کە بە دەرەجەی یەکەم لە زمانی کەلام پێکهاتووە نەک لە وێنە یاخود دەنگ. هەنووکە گەلێک رۆمان هەن بە وێنەوە دێنەدەر و، نوسخە ئلکترۆنییەکانیش بە ئاسانی فایلی دەنگیان لەگەڵا رێکدەخرێ، بەڵام پرسیار ئەوەیە هەتا کوێ ناوی رۆمان دەتوانێ کاتەگۆرییەکی شیاو بێت ئەگەر تێیدا وێنە و دەنگ بەسەر وشەدا زاڵ بن.

رۆمان چییە (٣٦)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

دیالۆگەکە کەڕە لەبەر ئەوەی کتێبخانە دەروونییە جۆراوجۆرەکانی ئێمە لەگەڵ یەکتردا نایەنەوە، یاخود خاڵی ورووژاندنی کەمیان هەیە و خەڵک زیاتر سەرقاڵی دەنگی خۆیەتی تا ئەوەی گوێ لەوی تر بگرێ. بەم شێوەیە گفتوگۆکە زیاتر گشتی دەبێتەوە تا تایبەت، دەکەونە قسەکردن لەسەر "ئەدەبییات" تا کتێبە دیاریکراوەکان و ئەگەرچی ناوی هەندێ کتێب دێنن، بەڵام راگۆڕینەوەیەکی راستەقینە لەسەریان شکڵ ناگرێ

رۆمان چییە (٣٧)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

ئیستا با بگەڕێینەوە سەر رۆمانە "نەخوێندراوەکان": داخۆ ئەم حاڵەتە، واتە ئەو رۆمانانەی وا لە سەریمان بیستوون و قسەیان لەسەر دەکەین و بەڵام نەمانخوێندوونەتەوە، لە چ ئاستێکدا خاوەن گرینگییە؟ بەهەرحال گۆمانمان لەسەر ئەوە نیە ئەو کتێبانەی وا نەمانخوێندوونەتەوە دەتوانن بمانخەنە ژێر کاریگەریی خۆیانەوە

رۆمان چییە (٤)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

بەگوێرەی وات، ریچاردسۆن و دیفو وەک یەکەمین نووسەرەکان نەقشەی (پلۆت) بەرهەمەکانی خۆیان لە میتۆلۆژیا، مێژوو یاخود ئەدەبی زووترەوە نەدەهێنا. ئەو باس لەوە دەکا رۆمانی ئینگلیزیی سەدەی هەژدەیە دەربڕی سەرەتای سەرهەڵدانی ئەم ژانرەیە و دەبێ بە ئامانجێکی واقعی و دوواتر لە سەدەی هەژدەدا زیاتر پەرەدەستێنێ.

رۆمان چییە (٥)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

لەم بەرهەمەدا ئەو رووانینی فەرمی سەبارەت بەوەی ئێمە بۆ یەکەم جار لە سەدەی هەژدەدایە وەک فۆرم رووبەرووی رۆمان دەبینەوە دەخاتە کێشەوە؛ واتە ئەو روانگەیەی وا رۆمان دەبەستێتەوە بە سەرهەڵدانی بۆرژوازی لە ئۆرووپا و بەتایبەت لە ئینگلیزدا. ئەو دەیەوێ ئەوە بسەلمێنێ کە بەپێچەوانەی روانگەی ئینگلیزیانەی یان وات، رۆمان خاوەن سەرەتایەکی کۆنتر و جیهانیترە.

رۆمان چییە (٧)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

روانگەی هیگلی فیلسووف لەسەر رۆمان وەک حیماسەی مودێڕنی بۆرژوازییە کە رێنیشاندەری میتۆدی لوکاچە. بۆ هیگل رۆمان بریتییە لە بەرهەمێکی حیماسی دەوڵەمەند بە کەسایەتی و بە دۆخی زۆر، وە ئەوەی جێی بەتاڵە ئەو دۆخە گشتی و شیعرییەیە وا لە سەردەمی کۆندا هەبوون و حیماسەیان لەسەر چێدەکرا. بە گوێرەی هیگل رۆمان لە مانای مودێڕنی کەلیمەدا جیهانێکە لە فۆرمی پەخشاندا خوڵقێندراوە.

رۆمان چییە (٨)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

رابردوو بابەتی گەلێک رۆمانە. ئەو زەمەنەی دەڕوات، بریتییە لەو مەتریاڵەی رۆمانەکەی پێ چێدەکرێ. هەندێک نووسەری وەک 'پرۆست'، 'وۆڵف' یاخود 'توماس مان' خودی زەمەن و ئەو زەمەنەیشی وا دەڕوات دەکەن بە بابەت. 'فانووس'ی (١٩٢٧) 'ڤیرجینیا وۆڵف' خاوەن زەمەنی خۆیەتی کە تێیدا خانووە هاوینییەکە دەبێتە گوتەبێژی زەمەن و دەبێتە شاهیدی گۆڕانە ئازاراوییەکان لەو ساڵانەیدا وا تێپەڕیون و دووامرۆڤەکانی تێیدا ژیابوون.

رۆمان چییە (٩)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەلەم

 ئەگەر باوەڕمان بەوە هەبێ کە رۆمان بەشێوەی سەرەکی فۆڕمی ژیانی رۆژانەیە و، ژنان بەگشتی وەک پیاوان خاوەن هەمان دەرفەت نەبوون بۆ خوێندن و سەفەر، وەک وۆڵف لە 'ژووری جودا'دا دەنووسێ رۆمان "تەنیا راهێنانێکی ئەدەبییە ژن لە سەرەتای سەدەی نۆزدەوە دەبێتە خاوەنی، راهێنانێک بۆ رووانین لە کەسایەتییەکان و ئەنالیزەکردنی هەستەکان. هەستیاریی ژن بە درێژایی سەدان ساڵ لە ژووری دانیشتنی رۆژانەوە راهێنانی پێکراوە."٢٨

رۆمان چییە (دووابەش)

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

چیرۆکی ئاننا لە هاسەرگیرییەوە دەست پێدەکا، بە خۆشەویستی درێژەی دەبێ و دوواتر بە مەرگ کۆتایی پێدێ. خۆشەویستی و مەرگ، مەرگ و خۆشەویستی دوو جەمسەری "رۆمان"ەکەی ئەون. بەڵام رۆمانی تۆلستۆی لێرەدا تەواونابێ، بەپێچەوانەوە بە بنەماڵە و هاوسەریەتی کۆتایی پێدێ

رۆمان چییە ٢٣

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

بەجیهانیبوون راستییەکە، بەڵام ئەمە پێوەندەکانی خۆی بە کات و زەمەنی تایبەتەوە نەپچڕاندووە. جیهانی نەک لە دژی لۆکاڵی نیە، بەڵکو بەپێچەوانەیشە. 'سڤێن ئێریک لاشێن' لە کتێبەکەی خۆی سەبارەت بە ئەدەبییات و بەجیهانیبوون بەم شێوەیە ئەم دیاردەیە فۆرمولە دەکا "بەجیهانیبوون ئەگەر خۆی لە شیوازی لۆکاڵدا رانەگەیەنێ، ئەوا هیچ نیە. داخۆ بەجیهانیبوون دەیەوێ لە کوێ خۆی ئاشکرا بکا جگە لە لۆکاڵ. راستییەکەی ئەوەیە هەموومان لە لۆکاڵ دەژین."

رۆمان چییە ٢٤

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

 پاموک نووسەرێکە لە درێژەی نەریتی رۆمانی ئۆرووپایی، بەو شێوەیەی لە سەدەی نۆزدەدا دەنووسرا خۆی دەبینێتەوە، وەک کەسێکی میراتگری ئەم نەریتە لە سەدەی بیستەمدا و بۆخۆیشی پێی لەسەر ئەمە داگرتووە. پاموک سەر بەوانە نیە وا هەوڵدەدەن تێگەیشتن لە رۆمان کە لە بنەڕەتدا فۆڕمێکی ئۆرووپاییە لاوازبکات.

رۆمان چییە ٢٥

لە نۆروێژییەوە: سایتی قەڵەم

"داخۆ لەدووا گوتەدا هەموومان لەسەر ئەشق نانووسین؟ ئەدەب هەر هەمووی لەسەر ئەشقە. کاتێک پیاوان ئەمە دەکەن دەبێتە گوتەیەکی سیاسی لەسەر پێوەندییەکانی مرۆڤ. کاتێک ژنان دەیکەن، دەبێتە چیرۆکی خۆشەویستی." ئەم نووسەرە دەیەوێ ئەوە نیشانبدات کە چیرۆکی ئەشق گرینگە؛