شێعر و پەخشان

تاوسەکانی لالش

فەرەیدون سامان

وەرزەکانی کۆچ دێن و دەڕۆن
گەواڵەی بێداری دەم باش
نازانێت چ زستانێکی سەخت و تووشی 
نێزە بەدەست، بەئاڵایەکی رەشی چڵکن 
خۆی بۆقات و قڕی ئەو دارستانە لەبۆسە ناوە

 

 
 
تاوسەکانی لالش
 
فەرەیدوون سامان
 
(بۆ پاکیزەکانی شەنگال)
 
دەڵێی خۆرەتاوی ئەم هەوارە نامۆیە 
بۆ هەسارەیەکی دیکە سەری هەڵگرتووە
دیسان ئەم هەوارە  لاوکی  پەژارەیی 
ئەفسانەی مەرگی تاوسەکانە
دەمێکە لێرە خۆرەتاو بەرگی تاریکی پۆشیوە
ئیدی  من بەگومانم ...
وەک گومانی بوون لە نەبوونم
مەرگ لە ژیان
کە ئەوجارە خۆرەتاوی هەساری ئێمە لەتەباخ هەڵبێتەوە
کەسیش نازانێ لەسەر تاشەبەردی بێدەنگی و
کەڕولاڵی ئەم گەردوونە 
چ نامۆییەکی بێ ناونیشان 
لەبەردەم تاریکیدا 
لەبەردەم گەلەگورگی بیابانەکاندا خەوتووە
 
هۆ تاوسەکان
هۆ تاوسە خەمبارەکان
تاووسە بە خەم ئاوسەکان
مه‌گه‌رئێوە نین 
لەخۆتانیش نامۆن و
پشتتان کردۆتە رەنج و شەکەتی بێهودەییتان 
لەوەتەی هەن 
لەوەتەی زەوی و ئاسمان
لەوەتەی بەهەشت و دۆزەخ هەیە
بەرگەی ئازاری قامچی گڕی رۆژگار دەگرن 
مەگەر ئێوە نین
لەو هەوارەی بەخەم و فرمێسک ئاوسە
لەو پەرستگایەی بە ژان تینووە
هەمیشە بۆ سەرگەردانی 
لەمسەر تا ئەوسەری دنیا لەسەر پێن 
بۆ فەرمانی مەرگی بەکۆمەڵتان
له‌دایک نەبوون؟
یان لەگەڵ کوشتنی پەپوولە عاشقەکان 
به‌رده‌بارانی گوڵەکاندا
چاوتان نەکردۆتەوە...
 
وەرزەکانی کۆچ دێن و دەڕۆن
گەواڵەی بێداری دەم با ش
نازانێت چ زستانێکی سەخت و تووشی 
نێزە بەدەست، بەئاڵایەکی رەشی چڵکن 
خۆی بۆقات و قڕی ئەو دارستانە لەبۆسە ناوە
پەیام دەبانێکە و سەری یەکەیەکەی درەختەکان دادەپاچێ 
بە گڕی نێزەکەی بەفرستانیش دەکاتە خۆڵەمێش،
تاوسەکان بەنێو نێزەکاندا هەڵدەفڕن 
لەوەرزی کۆچی ئەوجارەیان
نەئاوڕ بۆ دواوە دەدەنەوە 
نەدەگەڕێنەوە
بۆ ژوانی عاشقە سەربڕاوەکان 
ئیدی لەورۆژەوە
هێلانەکان خۆڵەمێشن
درەختەکان وشکەڵاتوون
چەمەکان سەربەرەو ژوور هەڵگەڕاون
 
ئەرێ... داخۆ ئێوە
له‌ئاست موعجیزه‌ی کام کتێب!
کام  پیرۆزییەکان 
شەرعیەتی مەرگتان پێ رەوا بینراوە 
بۆ بێداڵدەیی خۆتان هەمیشە عاشقانە 
وەک درەختەکان بە پێوە نەمردوون
ئێوە جگه‌ له‌ گۆڕی زینده‌ به‌چاڵەکان 
وڵاتێکی دیکە بەدی ناکەن...
ساڵانێکە گەواڵەهەور
چاوەکانی سوور هەڵگەڕاوە
لەنێو کوورەی تەباخێکی قاتوقڕیشدا 
هەر بارانە و ده‌بارێ
بارانی خوێن ...
دڕک و داڵی پێدەشت 
تاشەبەردی کێو
دۆڵ و ده‌راوی
بەرەنگی سوور پۆشیوە.
 
تاوسەکان سەرهەڵدەگرن
گۆرانی ئه‌وینی ئاگرینی
گەواڵەهه‌ور و
رووتبوونەوەی درەخت و
نزاکانی سووتانی به‌رخۆره‌تاو
سپیێتی پاکیزەیی به‌فر دەچڕن
هەر تەنها خۆڵەمێشە ...
به‌رامه‌ی خاکی پاکی یادەوەرییەکانی لالشە 
لەو رۆژەوە
ئیدی تاووسەکان خه‌ون بەمه‌زاری گوڵەگه‌نم و
نانی رەقی سەرخوانی هەژارەکان نابینن 
خەونەکانیان نابێتە سه‌رچاوه‌ی تریفه‌
بۆ ده‌شتی‌ تامه‌زرۆی ئاو و تاو
یان لە شه‌وی تووشی زستانی سه‌ختی
ده‌ور ئاگردان
دڵیان به‌ خه‌ونی گه‌رم و کڵپه‌ خۆش دەکەن
نزا بۆ گەڕانەوەی عاشقەکان دەکەن..
 
ڕۆژگارێکی تاڵ و تارە
دڵ به‌ ژان و سۆ
ئاخرخودایە گوناهی ئەوانە چی بوو؟
بەو دەردەت بردن...
زمانت لەقفڵ دان 
چاوەکانیانت هەڵکۆڵین
ژەهری نەفرینت بەنێو خوێنیاندا گەڕاند 
ئیجازەت بە خێڵی بیاباننشیندا
بەزەبری کینەی نێزە و کەلەسەری بڕاو
ئاده‌ریان له‌ سه‌ر پاده‌ریان نه‌هێشت
هاتن...
هاتن...
هاتن...
سه‌نگه‌ری پڕژاوی هیوایان رووخاند
مامزە پاکیزەکان 
دارو بەرد وکانی
چەم و چیا
گوڵەکانیان لاقە کرد ......
 
سڵاو...
ئەی ئەوانەی بۆ خاتری بۆنی خونچەگوڵێک
 هەرچی گوڵەباخ و گوڵەمێلاقە و مێخەکە لێیان وەراندین
سڵاو ئەی گوڵی جوانی هەڵوەریوی نەوبەهاری لالش
ئەی پەپولەی باڵشکاوی نامورادی
ئەی کارمامزی لەخوێن گەوزاوی ئازادی
سڵاو ئەی سروودی قووڵایی زەوی
ئاوازی کەشکەڵانی ئاسمان
 بۆ دیداری دڵدارانی خۆرەتاوهاتووم
تا وتاری دڵ ده‌گاته‌ دێڕی کۆتاییم
 تا له‌نێوانی کۆڵ و زامدا که‌مێک ڕامێنم 
سوێند بدەم منداڵانی ده‌رک و کۆڵان
پۆلی کیژانی  بێ سەروشوێن
له‌کونجێ چاوه‌ڕێی گوێسوانی بانان
دیمه‌نی کڵۆڵی پیرە دایکان ببینم
هەر لەگەرمەسێر، تا ساردەسێر
له‌به‌ر دەرگاکانی چآوەڕوانی‌ گەڕانەوەتان وه‌ستاون
له‌ترپەی دڵی بێده‌نگی شه‌وگار
هه‌موویان که‌وتوونه‌ ئاخاوتن...
 
ته‌ماشاکەن  تاووسەکان به‌ پێ ده‌ڕۆن 
به‌ ده‌ست و باڵی سه‌رکه‌وتن
درێژه‌ دەدەن به‌ مه‌ودای دووری بێده‌نگی
ئه‌وێستا  لەگەڵ پۆلی کیژانی بێ سەروشوێن
به‌ره‌و لالش هه‌ڵدەگه‌ڕێن
به‌ شوێنی ته‌رمی تاووسان دەگەڕێن
لێرەو لەوێ...
چی به‌سه‌رهات و نه‌هات هەیە
وەک خەون بۆ منداڵان دەگێڕێنەوە..
وا شۆرەسواران 
وه‌ڕێ که‌وتن
... له‌ لالش وه‌سه‌ر که‌وتن
 
 

طاووسهای لالش

 

فریدون سامان

لە کوردییەوە: کامیل بۆکانی 

(بە دخترکان شنگال)

 

انگار آفتاب این سرزمین غریب

به سیارەای دیگر کوچیده است؛

دوبارە این آواز سرزمین اندوه

افسانه مرگ طاووسهاست.

درزمانیست که در اینجا

 خورشید لباس تاریکی پوشیده

و من دیگر مشکوکم .....

همچون شک بودن در نبودنم،

مرگ در زندگی،

که این بار آفتاب سیارەی ما در مرداد طلوع کند.

و کسی نمیداند کە بر تخته سنگ سکوت و

کر و لال این کیهان

چه غربت بی نام و نشانی

در پیشگاه تاریکی

در پیشگاه گله گرگهای بیابان خوابیدە است.

 

آه ای طاووسها

آه ای طاووسهای غمگین،

ای طاووسهای آبستن اندوه،

مگر شما نیستید

کە با خویشتن هم غریبەاید؟

بە رنج و خستگی پوچیتان پشت کردەاید

از آن هنگام کە هستید

از آن هنگام کە زمین و آسمان

از آن هنگام که بهشت و دوزخ هستند

درد شلاق آتشین روزگار را تحمل میکنید.

مگر شما نیستید

که در این سرزمین آبستن اندوه و اشک

در عبادتگاهی که تشنەی درد است

همیشه برای سرگردانی

از این سو تا آن سوی جهان آمادەاید،

برای فرمان نسل کشیتان

زادە نشدەاید؟

یا با مرگ پروانەهای عاشق

و سنگسار گلها

چشمتان را نگشودەاید؟ ...

.....

فصلهای کوچ در عبورند

و ابر بیدار در دستان باد

نمیداند کە چه زمستان سختی

نیزه بە دست

با پرچمی سیاه و کثیف

در کمین انقراض جنگل است.

پیام خنجریست کە سر تمامی درختان را میزند

و با آتش نیزەاش برفسار را خاکستر میکند

طاووسها از میان نیزگان پرواز میکنند.

در فصل کوچ این بارشان

نە بە پشت سر مینگرند و

نه بازمیگردند

بە میعادگاه عشاق سربریده.

و از آن روز

آشیانەها خاکسترند

درختاند خشکند

و رودخانەها بە ارتفاعات باز میگردند.

مگر

در مقابل معجزه کدام کتاب

کدام تقدس

شرعیت مرگ را بر شما روا داشتەاند؟

بر بی پناهی خویش همیشە عاشقانە

همچون درختان ایساده نمردەاید؟

شما بە جز گورهای زنده بەگوریتان

سرزمینی دیگر نمیبینید ...

سالهاست کە این ابر

چشمانش قرمز گشته

و در کورەی اجاقهای قحطی هم

باران است که مستمر میبارد

باران خون

خارهای دشت

سنگهای کوه

درەهای پوشیده بە رنگ خون.

 

طاووسها سر به راه مینهند

آواز عشق آتشین پارە ابر و

عریانی درخت و

دعاهای سوختن در زیر آفتاب و

سفیدی باکرگی برف را سر میدهند.

و تنها خاکستر است

که بوی پاک خاطرات لالش را دارد.

و از آن روز به بعد

طاووسها خواب آرامگاه گندم و

 نان خشک سفرەی فقرا را نمیبینند

خوابهایشان برای پهندشت مشتاق آب و آفتاب

 سرچشمه مهتاب نخواهد شد.

یا در شبهای سرد زمستانی سخت

در کنار اجاق،

دلشان را با خواب گرم و شعله خوش میکنند

و برای بازگشت عشاق دعا میخوانند.

....

روزگاری تلخ و تار است و

قلبها پر از درد و آزار

آخر ای خدا بە کدامین گناه

 اینان را

اینچنین عذابشان دادی

زبانشان را بستی

چشمانشان را کور و

زهر نفرت را در رگانشان ریختی.

به قبیلەی بیابان نشین اجازه دادی

بە زور نیزه و سر بریده

دار و ندارشان را بە تاراج ببرند

آمدند

آمدند

آمدند

سنگرهای امید را خراب کردند

بە آهوان باکره

درخت و سنگ و چشمه

رودخانه و کوه و...

تجاوز کردند.

سلام

ای کسانی که بە خاطر بوی غنچەای

هرچه سرخ گل و آلاله و زنبق را پژمردید

سلام

ای زیبا گل پژمردەی نوبهار لالش

ای پروانەی شکستەبال ناکام

ای آهوی در خون غلطیدەی آزادی

سلام ای سرود اعماق زمین

ای آواز اوج آسمان

برای ملاقات عاشقان خورشید آمدەام

تا نوشته دل، بە سطرهای انتها میرسد

تا در میان درد و زخم تامل میکنم

کودکان کوی و برزن را قسم بدهم.

گروه دخترکان مفقود!

از گوشەی انتظار لبه بامها

تصویر مادران پیر را ببینم

از گرمسیر تا سردسیر

بر درگاه انتظار بازگشتتان ایستاده اند.

و بر ضربان قلب سکوت شبها

با هم درد دل میکنند.

...

نگاه کنید طاووسها بر پایند

با دست و بال پیروزی

فاصله دور سکوت را استمرار میبخشند

و اکنون با گروه دخترکان مفقود

بە سوی لالش برمیگردند.

به دنبال جنازەی طاووس میگردند،

در هر گوشه و کنار

داستانهایی را همچون خوابی

برای کودکان بازمیگویند...

اینک سواران راه افتاده و

از لالش صعود میکنند.